“आपल्याला धंदा करायचा आहे का?”
हा प्रश्न जेव्हा एका तरुण मराठी मुलाला विचारला जातो, तेव्हा त्याच्या चेहऱ्यावर क्षणभर एक गोंधळ दिसतो.
त्याच्या डोळ्यांत चमक आणि भीती दोन्ही असतात
“हो करायचा आहे, पण…”
त्या ‘पण’ मध्येच लपलेली आहे आपल्या समाजाची सर्वात मोठी गोष्ट – भीती.
ती भीती अपयशाची नाही, तर ‘लोक काय म्हणतील’ याची आहे.
ती भीती तोट्याची नाही, तर “नोकरी सोडून व्यवसायात पडलो तर घरात काय म्हणतील” याची आहे.
ती भीती धंद्याची नाही – ती आपल्या स्वतःच्या क्षमतेवर विश्वास न बसण्याची आहे.
मराठी माणूस बुद्धिमान आहे, प्रामाणिक आहे, मेहनती आहे पण त्याचं आयुष्य बहुतांश वेळा ‘सेफ झोन’ मध्येच जातं.
शिक्षण घेतो, चांगली नोकरी शोधतो, स्थिर जीवन जगतो.
पण जेव्हा तो आपल्या स्वप्नांच्या दाराशी पोहोचतो – तेव्हा हात थांबतात, कारण घरातील आवाज येतो:
“धंदा म्हणजे जोखीम, आपल्याला नको.”
आणि हाच विचार पिढ्यान्पिढ्या चालत राहतो.
व्यवसायात उतरायला धैर्य लागतं.
धैर्य म्हणजे अंधाधुंद जोखीम नव्हे, तर विश्वास – आपल्या प्रयत्नांवर, आपल्या कल्पनेवर, आणि आपल्या समाजावर.
पण मराठी माणसाकडे ही तीनही गोष्टी अनेकदा तुटक स्वरूपात असतात.
तो एकटा विश्वास ठेवतो, पण समूहात काम करायला कचरतो.
तो कष्ट करतो, पण ‘अपयश’ हा शब्द ऐकला की मागे हटतो.
आणि सर्वांत मोठं म्हणजे – तो स्वतःच स्वतःवर शंका घेतो.
एकदा कोल्हापूरच्या एका छोट्या गावात एका तरुणाशी संवाद झाला होता.
तो म्हणाला, “माझ्याकडे एक कल्पना आहे – शेतकऱ्यांसाठी ऑनलाइन बाजार उभारायचा आहे.”
मी विचारलं, “मग सुरू का करत नाहीस?”
तो थोडा हसला.
“घरचे म्हणतात, आधी स्थिर नोकरी कर. धंदा नंतर.”
आणि ‘नंतर’ कधीच येत नाही.
हे पुस्तक त्या ‘नंतर’ बद्दल आहे.
त्या विलंबाबद्दल, त्या थांबलेल्या स्वप्नांबद्दल, त्या मनात साचलेल्या कल्पनांबद्दल ज्यांनी उडायला शिकायचं होतं पण त्यांना भीतीच्या पिंजऱ्यात बंद केलं गेलं.
मराठी समाजात अपार क्षमता आहे, पण ती क्षमता एकच भिंत ओलांडू शकत नाही
ती भिंत म्हणजे “भीती आणि आत्मसंशय.”
या पुस्तकात आपण कोणत्याही समाजाला दोष देणार नाही, कोणालाही लहान दाखवणार नाही.
आपण फक्त आरसा दाखवणार आहोत
तो आरसा ज्यात आपण स्वतःला ओळखू शकू आणि विचारू शकू:
“आपण इतके सक्षम असूनही मागे का?”
मराठी व्यवसायाचा प्रश्न हा पैशाचा नाही, साधनांचा नाही, सरकारचा नाही.
तो आहे मानसिकतेचा.
जोपर्यंत आपण आपल्या विचारांत बदल घडवत नाही, तोपर्यंत कुणीही बदल घडवू शकणार नाही.
हे पुस्तक एक मार्गदर्शन नाही – हे एक स्वतःशी केलेलं संभाषण आहे.
प्रत्येक अध्यायात तुम्हाला स्वतःचे प्रतिबिंब दिसेल,
कधी प्रश्न रूपात, कधी उत्तर रूपात.
आणि कदाचित शेवटी, तुम्ही ठरवाल
“भीती मोडायचीच.”