लालपरीत चढताच लक्ष वेधून घेणारी एक व्यक्ती असते – तिकीटवाला भाऊ. गळ्यात लटकणारी मोठी कापडी पिशवी, हातात तिकीट फाडण्याचं मशीन, आणि त्याच्या चालण्याला एक विशिष्ट लय असते. तो बसच्या अरुंद रस्त्यातून कौशल्यानं जातो, लोकांच्या मधून मार्ग काढतो, कुणाचा पाय न दाबता, कुणावर न आदळता. हा त्याचा रोजचा सराव असतो, पण आपल्याला मात्र ते एखाद्या कलाकारासारखं वाटतं.
तिकीटवाला भाऊ आला की बसच्या वातावरणातच एक वेगळी ऊर्जा निर्माण होते. कुणी नाणी शोधत असतं, कुणी नोट सरळ करत असतं, कुणी अजून कुठे उतरायचं तेच ठरवत असतं. आणि तो मात्र नेहमीप्रमाणे आपला प्रश्न विचारतो
“कुठं जाणार?”
त्याचा आवाज जरा कडक असतो, पण त्यात एक गोड साधेपणाही असतो.
हातात मिळणारं ते पातळ तिकीट हा लालपरी प्रवासाचा एक अविभाज्य भाग आहे. तिकीट फाडतानाचा चुर्र असा आवाज म्हणजे प्रवास अधिकृतपणे सुरू झाल्याची खूणच. त्याच्या पिशवीत असतात – तिकीटांचे रोल, सुट्टे पैसे, पेन, आणि वरती ठेवलेला छोटासा खडू. कधी कधी तो खडू वापरून बसच्या काचेला प्रवाशांच्या उतरायच्या जागा लिहून ठेवतो. दुसऱ्या गावात जाणारे, एखाद्या फाट्यापाशी उतरायचे लोक – त्याची स्मरणशक्ती इतकी तल्लख असते की तो एकही प्रवासी विसरत नाही.
तिकीटवाला भावाची सर्वात सुंदर गोष्ट म्हणजे त्याची माणुसकी. एखादं आजोबा-आजीचं जोडपं दिसलं की स्वतः पुढे जाऊन जागा मिळवून देतो. शाळेतली मुलं दिसली की हसत हसत म्हणतो, “तिकीट दाखवा, नाहीतर परत शाळेत पोहोचवतो!” आणि त्या मुलांच्या चेहऱ्यावर डरकाळी देणं आणि हसणं – दोन्ही एकाच वेळी दिसतं.
कधी कधी तो जरा रागातही असतो, विशेषतः जेव्हा प्रवासी तिकीट न घेता पुढे जाण्याचा प्रयत्न करतात. पण तो रागही बडबडीचा असतो – मनात काहीच नसलेला. लालपरीची शिस्त टिकवायची म्हणूनच तो इतकं गंभीरपणे आपलं काम करतो. पावसात, उन्हात, थंडीत – तो कायम त्या बससोबत असतो, प्रवाशांपेक्षा आधी चढतो आणि सगळे उतरल्याशिवाय उतरायचं त्याचं पुसटसं स्वातंत्र्यही नसतं.
तिकीटवाला भाऊ म्हणजे प्रवासातील एक अनोखा साथीदार. न बोलताही खूप काही सांगणारा. त्याच्या ‘चला पुढं सरका’, ‘जागा द्या’, ‘सटकलंय का?’ अशा छोट्या छोट्या ओळखीच्या वाक्यांनी बसची एक वेगळीच हवा तयार होते. हा आवाज ऐकला की लगेच जाणवतं – आपण लालपरीत आहोत.
त्याची पिशवी मात्र एक रहस्य असते. त्यातून सुटे पैसे कसे झपाट्याने बाहेर येतात? तिकीटांचे रोल कधी संपतात? आणि एवढ्या गर्दीत तो इतक्या नीटपणे पैसे कसे हाताळतो? उत्तर एकच – तो हा प्रवास स्वतःचा मानतो. बस त्याची, लोक त्याचे, आणि प्रवासही त्याचा.
कंडक्टरशिवाय लालपरीचा प्रवास अपूर्णच. तो फक्त तिकीट देत नाही – तो या प्रवासात शिस्त, प्रेम, आणि थोडं हसतं-खेळतं वातावरण आणतो. त्याच्या उपस्थितीमुळेच लालपरी आपल्यासाठी आणखी खास बनते.