आपण वेळेबद्दल कितीही चांगलं बोललो, नियोजन केलं, सवयींची यादी केली… तरी आपल्या आयुष्यात एक असा अदृश्य शत्रू आहे जो हे सगळं उधळून लावतो – टाळाटाळ.
ही सवय एवढी हुशार आहे की ती आपल्याला वाईट वाटू देत नाही, उलट समाधानाची भावना देऊन चुकीची गोष्ट करवून घेते. म्हणूनच टाळाटाळ म्हणजे वेळेची शत्रू, पण मनाची मैत्रीण.
टाळाटाळ करणं इतकं सोपं आहे की ते झोपेसारखं येतंच.
तुम्ही एखादं महत्त्वाचं काम सुरू करायला बसलात की अचानक मेंदू म्हणतो
“कॉफी घेऊन ये… मग कर.”
कॉफी घेतली की
“आत्ता मेल्स बघ… एक मिनिटात पूर्ण होईल.”
मेल्स होताच
“अरे, टेबल नीट कर… स्वच्छ वातावरणात काम चांगलं होतं.”
आणि काम?
तोपर्यंत तुमचा उत्साह कुठेतरी कुशीवर झोपायला गेला असतो.
टाळाटाळ कधी सुरू होते?
जेव्हा एखादं काम मोठं, जड, कंटाळवाणं किंवा परिपूर्णतेची मागणी करणारे असते.
आपण मनात विचार करतो
“हे काम करू शकतो… पण आत्ता नको.”
आणि हाच “आत्ता नको” आपल्या दिवसाचा सर्वात मोठा चोर ठरतो.
कधी तुम्ही लक्ष दिलं आहे का?
टाळाटाळीत आपली ऊर्जा कमी होत नाही.
पण आपण तिचा उपयोग चुकीच्या गोष्टींमध्ये करतो.
काम टाळण्यासाठी आपण करतो,
- टेबल साफ
- पुस्तकांचे ढीग लावणं
- मोबाईलमध्ये फाइल्स साफ करणं
- नको त्या गप्पा
- निरर्थक स्क्रोलिंग
या सगळ्यात आपण थकत नाही, पण काम मात्र होत नाही.
टाळाटाळचं आणखी रहस्य म्हणजे, ती आपल्याला अपराधीही वाटू देते आणि आरामही देते.
काम न करता आराम मिळतो, पण मनात कुठेतरी पोकळी निर्माण होते.
पण आपण ती पोकळी “उद्या करीन” या गोड वाक्याने भरून टाकतो.
“उद्या” हा टाळाटाळीचा सर्वात मोठा साथीदार आहे.
त्यात गंमत म्हणजे टाळाटाळ करणारे लोक आळशी नसतात.
ते मेहनतीही असतात – पण चुकीच्या वेळी, चुकीच्या गोष्टींवर.
टाळाटाळ म्हणजे मेंदूची फसवणूक.
मेंदू आपल्याला जास्त कठीण गोष्टींना टाळायला आणि सोप्या गोष्टींकडे वळायला भाग पाडतो.
मनामध्ये असा प्रश्न येतो, टाळाटाळीचं मूळ कारण काय?
ती तीन आहेत:
१) काम मोठं दिसणं
२) परिपूर्ण करण्याची भीती
३) अपयशाची भीती
काम मोठं दिसलं की भीती वाटते.
भीती वाटली की आपण त्यापासून दूर पळतो.
आणि दूर पळलो की वेळ जाऊ लागतो.
वेळ गेला की ताण येतो.
ताण आला की आपण पुन्हा काम टाळतो.
हा एक सुंदर, मजबूत, अखंड चक्र आहे – जो मोडायचा असेल तर थोडं धैर्य लागतं.
टाळाटाळ टाळण्यासाठी पहिला उपाय म्हणजे – लहान काम करणे.
जोपर्यंत आपण कामाला “मोठं” म्हणतो, तोपर्यंत ते सुरू होत नाही.
पण जसेच ते ‘पाच मिनिटांचा भाग’ बनवतो, काम सुरू होतं.
पहिलं पाऊल अनेकदा सगळ्यात कठीण असतं, पण ते झालं की पुढील टप्पे आपोआप होतात.
दुसरा उपाय – टाइम ब्लॉकिंग.
एक छोटी वेळ ठरवा:
“पुढची १० मिनिटं फक्त हेच काम.”
१० मिनिटं कधीच भयानक नसतात.
आणि १० मिनिटं झाली की तुम्ही बहुतेक वेळा म्हणता –
“अरे, थोडं अजून करू.”
टाळाटाळीवर मात करण्याचा तिसरा उपाय – डिस्ट्रॅक्शन्स बंद करणं.
जगातलं सर्वात चांगलं सूचना साधन – मोबाईल.
आणि जगातली सर्वात धोकादायक वेळ-खाऊ गोष्ट – मोबाईल.
तो जरा बाजूला ठेवलात की टाळाटाळची शक्ती निम्मी होते.
चौथा उपाय – ‘शुरू करण्याची’ सवय.
काम पूर्ण करायचं नाही… फक्त सुरू करायचं.
का?
कारण सुरू केल्यावर मेंदू म्हणतो
“चालू आहे… थोडं पुढे करू.”
आणि टाळाटाळ मागे बसून बघत राहते.
पाचवा उपाय – इच्छेची नाही, वातावरणाची मदत घ्या.
आपलं वातावरण आपल्या सवयींना पुढे नेतं.
कामासाठी योग्य जागा, योग्य प्रकाश, योग्य शांतता – यामुळे मेंदू तयार होतो.
तयार मेंदू टाळाटाळ करीत नाही.
आणि सर्वात मोठा उपाय – स्वतःशी प्रामाणिक राहणं.
आपण सगळे टाळाटाळ करतो.
पण त्याने आपण वाईट माणूस होत नाही, फक्त काम कमी होतं.
आपल्या चुका मान्य केल्या की सुधारणा सुरू होते.
एकदा काम सुरू झालं की वेळ तुमचा मित्र बनतो.
टाळाटाळीची मजा एवढी की ती जणू एखादी सावली आहे – तुम्ही प्रकाशाकडे वळलात की ती आपोआप कमी होते.
टाळाटाळवर मात करणं म्हणजे वेळ वाचवणं, मन हलकं करणं आणि दिवसावर नियंत्रण मिळवणं.
हे जमलं की आयुष्याची गतीच बदलते.