नाशिकजवळचं एक शांत गाव, देवळाली.
तेथं राहायचे गोविंदराव आणि सुमनबाई देशपांडे.
दोन मुलं, छोटं घर, आणि भरपूर हक्क पण कमी प्रेम.
गोविंदराव नेहमी म्हणायचे, “मी घर चालवतो, त्यामुळे सगळं माझ्या म्हणण्यानं व्हायला हवं.”
त्यांचा आवाज घरात वीजेसारखा कडक.
सुमनबाई शांत, संयमी, पण मनानं थकलेली.
मुलं मोठी झाली, पण घरात हसणं हरवलं होतं.
एके दिवशी सुमनबाईने विचारलं,
“गोविंदा, एवढं का रागवतोस सगळ्यांवर? जरा मृदू राहिलास, तर सगळं छान होईल.”
ते हसले आणि म्हणाले, “अगं बाई, संसार प्रेमानं नाही चालत, तो चालतो नियमाने आणि मी त्या नियमांचा मालक आहे.”
त्या रात्री गोविंदराव झोपले.
स्वप्नात त्यांना स्वामी समर्थ दिसले, तेजस्वी, करुणामय.
स्वामी म्हणाले,
“बाळा, नियम चांगले असतात, पण स्वार्थ वाईट असतो.
तू सगळ्यांना तुझ्या मापानं मोजतोस, म्हणूनच तुझ्या आयुष्यात गोडवा हरवला आहे.”
गोविंदराव जागे झाले. घामाघूम झालेले.
त्यांच्या मनात एक विचित्र शांती आणि प्रश्न दोन्ही होते.
सकाळी उठल्यावर त्यांनी सुमनबाईकडे पाहिलं.
ती नेहमीप्रमाणे स्वयंपाकात व्यस्त होती.
पहिल्यांदाच त्यांनी म्हणालं,
“आज तुला मी चहा देतो.”
सुमनबाई थोडी अचंबित झाली.
“काय झालं आज?”
“काही नाही, थोडं बदलायचं ठरवलं आहे.”
त्या दिवसानंतर गोविंदराव हळूहळू बदलू लागले.
ते घरच्यांना ऐकू लागले, हसून बोलू लागले.
मुलं म्हणाली, “बाबा, तुम्ही स्वामींच्या दर्शनाला गेलात का काय?”
ते म्हणाले, “हो रे! पण दर्शन बाहेर नाही, आत झालं.”
एक दिवस गावात संकट आलं, पाण्याची टंचाई.
सगळे आपलं पाणी साठवू लागले.
गोविंदराव मात्र मंदिरासमोर असलेल्या विहिरीतून मोफत पाणी वाटायला लागले.
लोक म्हणाले, “तुमचं पाणी संपेल.”
ते हसून म्हणाले,
“स्वार्थ केल्याने हात भरतो, पण सेवा केल्याने मन भरतं.”
गावकऱ्यांनी पाहिलं,
ज्यांनी पाणी साठवलं त्यांचं पाणी दोन दिवसांत संपलं,
पण गोविंदरावांच्या विहिरीत पाणी कमीच झालं नाही.
लोक म्हणू लागले, “स्वामींची कृपा आहे.”
गोविंदराव नम्रतेने म्हणाले,
“स्वामींची कृपा तिथेच असते जिथं स्वार्थ संपतो.”
संध्याकाळी सुमनबाई मंदिरात गेल्या.
त्यांनी म्हटलं, “स्वामी, आमचं घर आता शांत झालं.
पूर्वी नियमांनी चालायचं, आता प्रेमानं चालतं.
हे तुमचंच काम आहे.”
तेव्हा मंदिरातील घंटा वाजली, आणि स्वामींचा मंद आवाज ऐकू आला
“बाळा, प्रेमाचा नियम सर्वश्रेष्ठ आहे.
स्वार्थ सोडला की संसार गोड होतो.”
त्या दिवसानंतर गोविंदराव रोज सकाळी घरच्यांना म्हणत —
“आज हसून दिवस सुरू करू या.
स्वामी म्हणतात — जो इतरांच्या चेहऱ्यावर हसू आणतो,
त्याचं आयुष्यही आनंदानं भरतं.”
स्वामी म्हणतात:
“स्वार्थ माणसाला वेगळं करतो,
पण प्रेम माणसाला जोडतो.
स्वतःचा विचार कमी झाला,
की संसार देवाच्या स्वरूपात फुलतो.”
ही कथा शिकवते —
की खरा आनंद साठवण्यात नाही, तर वाटण्यात आहे.
जिथं प्रेम आणि समजूत आहे, तिथं स्वामी समर्थ स्वतः नांदतात.
स्वामी म्हणतात:
“स्वार्थाने बांधलेली नाती टिकत नाहीत,
पण प्रेमाने बांधलेली नाती अमर असतात.”