गावाचं नाव होतं चंदनवाडी. लहानसं गाव, पण श्रद्धेनं आणि साधेपणानं मोठं.
त्या गावात एक वृद्ध स्त्री राहायची, सायुबाई.
दररोज पहाटे, अजून सूर्य उगवायच्या आधी, ती मंदिरात यायची.
हातात झाडू, ओटीवर पाणी, आणि ओठांवर एकच नाव
“अक्कलकोट स्वामी समर्थ महाराज की जय!”
लोक म्हणायचे, “अगं सायुबाई, तुझं वय झालंय. आता आराम कर. इतकं कशाला कष्ट करतेस?”
पण ती हसून म्हणायची,
“मी काही काम करते असं नाही. स्वामींचं घर साफ करतेय. हाच माझा जप आहे.”
तिच्या डोळ्यांत भक्ती होती, आणि मनात निःस्वार्थ सेवा.
ती झाडू मारायची, फुलं वेचायची, आणि नंतर शांतपणे एका कोपऱ्यात बसून स्वामींचं स्मरण करायची.
लोक म्हणायचे, “सायुबाईचं मन जणू मंदिरातच राहतं.”
पण जीवन तिचं सोपं नव्हतं.
नवरा गेल्यानंतर, मुलं शहरात स्थायिक झाली.
ती एकटीच गावात उरली होती. पण तिने कधी तक्रार केली नाही.
ती म्हणायची, “स्वामी माझ्या घरी आहेत. मी एकटी कशी?”
एक दिवस असाच गेला. मंदिरात गडबड होती. गावात जत्रा होती म्हणून अनेक भक्त आले होते.
सायुबाई मंदिर साफ करत होती. इतक्यात, तिला झाडू मारताना थोडा आवाज ऐकू आला,
“अगं आई, पोट खूप भुकेलं आहे…”
सायुबाईनं पाहिलं, एक छोटा मुलगा होता. अंगात फाटकी कपडं, चेहऱ्यावर माती, पण डोळ्यांत प्रचंड निरागसता.
तीनं लगेच मंदिराच्या ओटीवर बसवला.
“थांब बाळा, तुला खायला देतं.”
तीनं घरचं आणलेलं पोळीचं डबं काढलं, आणि त्याला दिलं.
तो मुलगा शांतपणे खायला लागला.
खाऊन झाला, आणि म्हणाला
“आई, तू रोज मंदिरात येतेस का?”
“हो बाळा, रोजच येते. स्वामींचं घर आहे ना हे.”
तो मुलगा हसला.
“मग आज स्वामींनीच मला तुझ्याकडे पाठवलं असेल.”
हे ऐकून सायुबाई थबकली.
ती डोळे मिटून म्हणाली “स्वामी, हीच माझी परीक्षा होती का?”
त्या क्षणी मंदिरातील घंटा आपोआप वाजल्या.
धुपाचा सुगंध पसरला, आणि तिला जाणवलं, स्वामी आलेत.
त्या दिवसानंतर गावकऱ्यांनी एक गोष्ट लक्षात घेतली,
मंदिरातील स्वामींच्या मूर्तीसमोर रोज संध्याकाळी एक फुल ठेवलेलं दिसायचं.
पण कोणी तो ठेवतो हे कुणालाच कळलं नाही.
सायुबाई मात्र शांतपणे म्हणायची,
“स्वामींनी मला सेवा दिली, आता त्यांनाच माझी भक्ती परत द्यायची वेळ आली आहे.”
काही महिन्यांनी सायुबाई गेल्या.
पण मंदिर आजही दररोज सकाळी चमकतं.
लोक म्हणतात, पहाटे मंदिरात एक हलका झाडू मारल्याचा आवाज ऐकू येतो.
आणि धुपाचा सुगंध येतो, जणू सायुबाई अजूनही सेवा करतायत.
स्वामी म्हणतात:
“सेवा म्हणजे भक्तीचं हृदय आहे.
जेव्हा तू दुसऱ्याचं कल्याण करतोस,
तेव्हा तू माझं पूजन करतोस.”
ही कथा शिकवते,
देवाची सेवा म्हणजे फक्त आरती आणि फुलं नव्हेत.
ती आहे प्रेमाने केलेली कृती, निःस्वार्थ भावनेनं केलेलं काम.
जिथे सेवा आहे, तिथेच स्वामी आहेत.
स्वामी म्हणतात:
“देव शोधू नकोस मूर्तीमध्ये,
त्याला शोध त्याच्या सेवेमध्ये.”