लहानपणी गावच्या बसस्थानकावर उभं राहिलेलं प्रत्येक मूल एक खास दृश्य बघत मोठं होतं – लांबवरून हलकेच दिसणारी लाल रंगाची ती भलीमोठी आकृती. ती जसजशी जवळ येत जायची, तसं मन धडधडू लागायचं. आणि अचानक तिची ती टणत्कन वाजणारी घंटी ऐकू आली की वाटायचं, “चला, आता खरी मजा सुरू!”
लालपरी पहिल्यांदा पाहण्याचा तो अनुभव किती निरागस असतो ना! आपण छोटे होतो, हात आईच्या पल्ल्यात, डोळ्यांत उत्सुकता, आणि मनात थोडी भीती. एवढ्या मोठ्या गाडीत आपण चढणार हीच भावना एक रोमांच होती. बससमोर उभं राहिलं की तिचा मोठा चेहरा, गोलाकार दिवे, आणि डिझेलचा मंद वास एक वेगळंच वातावरण तयार करायचे. असं वाटायचं जणू काही आपण एखाद्या मोठ्या प्रवासाच्या कथेचा भाग होणार.
आई-बाबांनी हात धरून पायर्या चढवल्यावर त्या लोखंडी दांड्याला धरून बसमध्ये प्रवेश करताना जाणवणारी ती पहिली हलकी थरथर – आजही आठवली की अंगाच्या रोमांच उभे राहतात. आत बसल्यावर दिसणारी खेचाखेच, कुणी सीट राखून ठेवलेली, कुणी खिडकी मिळावी म्हणून धडपडणारे, कुणी आपापली पिशवी वरच्या रॅकमध्ये व्यवस्थित ठेवत बसलेले – हे सगळं एकदम नवं असायचं.
आणि मग खिडकीची सीट मिळाली तर काय सांगू! ती म्हणजे एक प्रकारचं राजस्व. खिडकी उघडली की वारा चेहऱ्यावर थेट धडकायचा. बाहेर दिसणारे रस्ते, झाडं, लोक, कुठेतरी धावत जाणारी पाळीव जनावरं – सगळं एखाद्या चित्रपटासारखं डोळ्यासमोर पुढे सरकत रहायचं. लालपरीच्या खिडकीतून पाहिलेला तो पहिला प्रवास असा काही मनात साठायचा की नंतर आयुष्यभर आपण कुठलीही बस पकडली, तरी लालपरीच्याच खिडकीतून पाहिल्यासारखं वाटत राहायचं.
पहिल्या प्रवासाची एक मजा म्हणजे तिकीट. कंडक्टरकडे बघून आपण जरा बुजतच बसायचो. तो पोलादी आवाजात म्हणायचा, “कुठं जाणार?” आणि आपण हलक्या आवाजात गावाचं नाव सांगायचो. हातात मिळणारं ते गरमगरम तिकीट, त्याचा वास, त्याचं पातळ कागदासारखं स्पर्श – जणू काही तो स्वतःच प्रवासाचा पासपोर्ट असावा असं वाटायचं.
गावाबाहेर जाताना आधी शेतीची हिरवीगार पट्टी दिसायची, मग बँकेचा कोनाडा, मग वाडे, मग लाल-तांबड्या धुळीचे रस्ते. लालपरी मोठ्या आवाजात पुढे सरकत राहायची आणि आपण खिडकीतून जग पाहत मोठे होत राहायचो. प्रवास फारसा महत्वाचा नसायचा… पण लालपरीत बसलोय ही भावना मात्र खूप मोठी असायची.
पहिल्यांदा बसणे हा तो क्षण – ज्यात आपण प्रवासी होतो, पण प्रवास आपल्यात काहीतरी बदल घडवतो. लालपरी आपल्याला पहिल्यांदा गावाबाहेर नेते, पण नकळतपणे मनात एक धाडसाची बीजंही पेरते. आणि म्हणूनच त्या पहिल्या घंटीचा आवाज आजही कानात घुमतो – तो केवळ प्रवासाचा नव्हता… तो वाढण्याचा होता.