मीनाक्षीचा दिवस नेहमी एकसारखाच असायचा.
पहाटे उठून घरातली कामं, नंतर स्वयंपाक, नवऱ्याची आणि सासरच्या मंडळींची सेवा, आणि रात्री स्वतःसाठी थोडा वेळ – तोही फक्त विचारांसाठी.
कधी तिला वाटायचं, तिचं आयुष्य एखाद्या जुन्या गाण्यासारखं झालंय – जे पुन्हा पुन्हा वाजतं, पण त्यात आता सूर नाहीत.
ती समाजाच्या चौकटीत अडकली होती, जिथे “स्त्री” म्हणजे फक्त जबाबदारी.
एक दिवस ती स्वयंपाकघरात उभी होती. खिडकीतून बाहेर येणारा प्रकाश तिच्या चेहऱ्यावर पडला.
तिला वाटलं – “हा प्रकाश माझ्या आयुष्यात का नाही?”
ती काही क्षण शांत राहिली. आणि मग तिच्या मनात पहिल्यांदा एक विचार आला – “मी कोण आहे खरं?”
त्या रात्री ती आरशात स्वतःकडे पाहत होती.
कपाळावर कुंकू, गळ्यात मंगळसूत्र, पण डोळ्यांत एक हळवी पोकळी.
तिला आठवलं – कॉलेजच्या दिवसांत ती कविता लिहायची, मंचावर नाट्यस्पर्धेत भाग घ्यायची, आणि सगळ्यांच्या मनात ठसणारी ओळख होती तिची.
पण लग्नानंतर ती सर्वकाही मागे सोडून आली होती.
पुढच्या दिवशी तिने नवऱ्याला एक साधा प्रश्न विचारला –
“मला पुन्हा शिकायचं आहे.”
तो हसला.
“आता? या वयात? तुला काय गरज?”
ती काही बोलली नाही, पण तिच्या मनात उत्तर होतं – “गरज नाही, इच्छा आहे.”
त्या रात्री ती शांतपणे वही उघडते. तिच्या हातात पुन्हा पेन आहे.
आणि शब्द ओघळू लागतात
“मी सावली नाही, मी उजेड आहे.
जगाच्या परिभाषेत नाही, माझ्या परिभाषेत जगेन.”
दररोज ती थोडं थोडं लिहायला लागते. तिच्या ओळींमध्ये तिचं आयुष्य उमलतं.
एका दिवशी, तिच्या कवितांना स्थानिक वर्तमानपत्राने प्रकाशित केलं.
त्याचं शीर्षक होतं – “सावलीतला उजेड – मीनाक्षीची लेखणी”
घरात गोंधळ उडाला. सासू म्हणाली, “हे काय नवीन चाळे?”
पण मीनाक्षी शांत होती.
ती म्हणाली,
“आजवर मी सगळ्यांसाठी जगले, आता थोडंसं स्वतःसाठी जगते.”
तिच्या आवाजात किंचित थरथर होती, पण डोळ्यांत तेज होतं.
त्या दिवशी पहिल्यांदा तिला स्वतःचा आदर वाटला.
पुढील काही महिन्यांत तिच्या कवितांनी लोकांची मनं जिंकली.
ती कार्यक्रमांना बोलवली जाऊ लागली. तिचा आवाज, तिचे शब्द, तिचा आत्मविश्वास, सगळं काही नवीन होतं.
एका संध्याकाळी ती परत घराकडे येत होती. सूर्य मावळत होता, पण त्या मावळत्या प्रकाशातही तिच्या चेहऱ्यावर तेज होतं.
तिला जाणवलं
“सावलीत राहणं थांबवलं की उजेड आपोआप येतो.”
मीनाक्षीचं आयुष्य आपल्याला शिकवून जातं
समाजाने आखलेल्या मर्यादा ओलांडण्यासाठी मोठं बंड नको, फक्त छोटा ‘मी’ लागतो.
ज्या दिवशी स्त्री स्वतःसाठी उभी राहते, त्या दिवशी जग तिच्याकडे नव्या नजरेने पाहतं.