नियोजन ही अशी गोष्ट आहे की ती प्रत्येकाला करायची असते… पण फार थोड्यांना व्यवस्थित जमतं. खरं सांगायचं तर कोणालाच पहिल्यांदा परफेक्ट जमत नाही. म्हणूनच लोकं प्लॅनिंगवर विनोद करतात – “उद्या पासून सुरू करेन.”
हे “उद्या” कधी येतं? ते इतिहासातही सापडलं नाही.
आपण वाईट नियोजन करत नाही, पण नियोजनाच्या नावाखाली जे काही करतो ते जवळपास इच्छा व्यक्त करणं असतं.
उदा.
- “उद्या लवकर उठायचं.”
- “या आठवड्यात व्यायाम करायचा.”
- “कधीतरी घर नीट लावायचं.”
- “लवकरच पुस्तक वाचून पूर्ण करायचं.”
- “थोडी बचत सुरू करायची.”
ही सगळी थोर निर्णयं. पण निर्णय घेण्यापासून त्याची अंमलबजावणी हा प्रवास सोपा नाही. का? कारण नियोजनात तीन मूलभूत चुकांमुळे गोंधळ होतो:
१) आपण जास्त मोठा प्लॅन करतो.
२) त्या प्लॅनसाठी आवश्यक वेळ आणि ऊर्जा कमी समजतो.
३) आणि शेवटी, आपल्या सवयी आणि दिनचर्या त्या प्लॅनला साथ देत नाहीत.
नियोजन म्हणजे काय?
साध्या भाषेत सांगायचं तर, आपण कुठे जायचं आहे, कधी जायचं आहे आणि तिथे जाण्यासाठी कोणत्या पायऱ्या घ्यायच्या आहेत, याचा आराखडा म्हणजे नियोजन.
पण आपलं नियोजन कसं असतं?
ते एखाद्या जुन्या शेगडीवरच्या उकळलेल्या दुधासारखं. वरून छान दिसतं, पण लक्ष न दिलं तर ओतून बाहेर पडतं.
आपण कधी संध्याकाळी बसून उद्याचा प्लॅन केला आहे का?
असेल केलं. त्यावेळी अजब उर्जा येते. उद्या उठून जगच बदलवेन असं वाटतं.
- ६ ला उठायचं
- ६.१५ ला व्यायाम
- ७ ला नाश्ता
- ८ ला काम सुरू
- लिस्ट केलेली १० कामं पूर्ण
- संध्याकाळी ध्यान
- रात्री पुस्तक
पण सकाळ होते…
अलार्म वाजतो…
आपला मेंदू म्हणतो, “आजची सकाळ उद्यासारखी नाही. आज थोडं झोपू दे.”
आणि संपूर्ण नियोजनाचं पहिलं पाऊलच कोसळतं.
पहिलं पाऊल कोसळलं की बाकीची मजली स्वतःच पडतात.
मग आपण म्हणतो, “नियोजन जमलं नाही.”
खरं तर नियोजन चुकीचं नव्हतं. ते आपल्या जीवनशैलीपेक्षा जास्त महत्त्वाकांक्षी होतं.
नियोजन यशस्वी होण्यासाठी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे वास्तववादी दृष्टिकोन.
एखाद्या दिवसात आपण एवढंच करू शकतो – हे स्विकारणं.
आपण एकाच दिवशी जग जिंकू शकत नाही. पण आपण त्या दिवसातल्या दोन-तीन महत्त्वाच्या गोष्टी करण्याचा प्रयत्न करू शकतो.
एवढं केलं तरी दिवस जिंकला जातो.
नियोजनात सर्वात मोठा बदल म्हणजे – लहान पावलं.
लहान पावलं नेहमी मोठ्या बदलांना जन्म देतात.
उदाहरण बघा
- “दररोज १ तास व्यायाम” – हे कठीण वाटेल.
- “दररोज १० मिनिटं चालणं” – हे सहज करता येईल.
ही साधी गोष्ट पाच दिवस करा, मग १५ मिनिटं, मग २०. परिणाम आपोआप बदलतात.
नियोजनाचा दुसरा महत्त्वाचा भाग म्हणजे – प्राधान्यक्रम.
सगळं एकसारखं महत्त्वाचं नसतं. पण आपली चूक काय?
आपण छोट्या कामांना दिवस खाऊ देतो आणि मोठी कामं “उद्या करू” म्हणतो.
छोटी कामं झाल्यासारखी वाटतात, पण मोठी कामं न केल्याने समाधान शून्य.
म्हणूनच नियम सोपा आहे
दिवसातील तीन सर्वात महत्त्वाच्या गोष्टी आधी करा.
बाकी सगळं नंतर.
जगातले सर्व महान लोक त्यांच्या दिवसाची सुरुवात ‘महत्त्वाच्या गोष्टी’पासून करतात.
त्यामुळे त्यांना संध्याकाळी अपराधीपणाची भावना येत नाही.
नियोजनात तिसरं महत्त्वाचं तत्त्व म्हणजे – लवचिकता.
प्लॅन एक मार्ग असतो, पण जीवनाची वाटचाल नेहमी सरळ नसते.
कधी काम जास्त असतं, कधी तब्येत साथ देत नाही, कधी घरातल्या जबाबदाऱ्या वाढतात.
अशा वेळी प्लॅन बंद नाही करत, प्लॅन बदलतो.
कठोर प्लॅन चांगला वाटतो, पण तो मोडायला सोपा असतो.
लवचिक प्लॅन मजबूत असतो, कारण तो जीवनाच्या गतीशी जुळवून घेऊ शकतो.
नियोजनाची सर्वात मोठी मजा म्हणजे, ते आपल्याला नियंत्रणाची भावना देते.
आपण दिवसाला दिशा देतो.
नियोजन नसलेल्या दिवसात आपण दिवसाच्या मागे पळतो.
नियोजन असलेल्या दिवसात दिवस आपल्यामागे चालतो.
मात्र एक गोष्ट लक्षात ठेवा, नियोजन म्हणजे फक्त लिहून ठेवणं नाही.
नियोजन म्हणजे लिहिलेलं प्रत्यक्षात करणं.
आणि ते करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे, पहिलं पाऊल लहान, सोपं, साधं आणि १००% करण्यासारखं असावं.
प्लॅनिंगचं अंतिम सत्य इतकंच,
ते दिसतं सोपं, पण करताना कठीण.
पण एकदा नियोजनाची सवय लागली की आयुष्याची दिशा बदलते.
वेळ कमी पडत नाही; उलट वेळ वाढल्यासारखा वाटतो.
गडबड कमी होते, मन शांत होतं, आणि प्राधान्यक्रम स्पष्ट होतात.