ऑफिसमध्ये खरं म्हणजे घाई नसते, पण तरीही सगळ्यांच्या चेहऱ्यावर कायम घाईच असते. कारण घाईचं एक सुंदर नाव असतं – डेडलाईन. कोणत्याही प्रोजेक्टमध्ये डेडलाईन नसती तर कदाचित सगळे लोक आनंदात काम करत बसले असते. पण डेडलाईन आलं की आपल्या मनात एक अनामिक भूकंप होतो, कॉम्प्युटरचं कर्सरही ताणात थरथरतं, आणि दिवसभर एक निराळाच प्रवास सुरू होतो.
डेडलाईन जवळ आली की ऑफिसमधलं वातावरण अचानक बदलतं. शांत असणारे लोक एकदम गंभीर होतात. रोज चार वेळा कॉफी घेणारे लोक चहाकडे वळतात, कारण त्यांना वाटतं चहा मेंदूला जास्त आराम देतो. लंच ब्रेक छोटे होतात. आणि मीटिंग्स? त्या अचानक पावसासारख्या वाढतात. ज्याचं नाव ऐकून तुम्हाला आठवडाभरांत एकदोन मीटिंग वाटत होत्या, त्यांचेच दोन दिवसांत पाच-पाच मीटिंगचे ब्लॉग येतात.
ताणाची पहिली लक्षणं फारच सूक्ष्म असतात. कुणी keyboard जरा जोरात दाबू लागतं. कुणाच्या कानात सतत earphones घातलेले असतात. कुणी जागेवरून न हलता तीन तास बसतो, तरी स्क्रीनवर फक्त एकच sentence टाईप झालेला असतो. हळूहळू डेस्कवर चॉकलेट, ड्रायफ्रूट्स, अनियमित कॉफी मगांचा ढीग – हे सगळं दिसायला लागतं.
डेडलाईनच्या काळात टीमचे गटही बदलतात. जो नेहमी शांत असतो तो अचानक नेता बनतो आणि काम वाटू लागतो. आणि जो नेहमी बोलतो, गमती करतो, तो अशा वेळेला शांत बसून फक्त टायपिंग करतो. त्याच वेळी असा एकजण असतो जो प्रत्येक तासाला म्हणतो – “होईल, काळजी करू नका.” तुम्हाला कळत नाही हे त्याच्या आत्मविश्वासामुळे आहे की त्याला समजतंच नाही की काय चाललंय.
ताणाच्या काळात सर्वात मजेशीर पण वास्तववादी गोष्ट म्हणजे ‘time estimation’. तुम्ही म्हणता, “या कामाला जास्तीत जास्त दोन तास लागतील.” पण दोन तास संपल्यावर तुम्हाला समजतं की तुम्ही फक्त कोडच्या पहिल्या ३० ओळी तपासल्या आहेत. तिथेच तुम्हाला वेळेने दिलेली एक छोटेखानी सल्ला मिळतो – काळजी करू नको, मी नेहमी फक्त पळणाऱ्यांनाच जाणवतो.
काही लोक ताणातही शांत दिसतात. ते इतक्या स्थिरतेने काम करत असतात की तुम्हाला वाटतं, हे लोक दुसऱ्या ग्रहावरून आलेत का? त्यांचं डोळ्यांतलं शांत पाणी पाहून तुम्हाला थोडा हेवाच येतो. पण सोबतच त्यांच्याकडून शिकण्यासारखं खूप असतं – ताण आला म्हणून माणूस थरकापत नाही, उलट ताणाला हाताळायला शिकत जातो.
डेडलाईन जवळ आली की एक सर्वसाधारण घटना घडते – ईमेल्स वाढायला लागतात. प्रत्येक तासात एक नवीन ईमेल येतो: “Any update?” “Where do we stand?” “Just checking.” या ईमेलचा अर्थ प्रत्येकाला माहिती असतो – काम किती झालंय याचं साधं आणि स्पष्ट update पाहिजे. पण मजेशीर गोष्ट अशी की तुम्ही update देण्यासाठीही वेळ काढू शकत नाही.
दिवसाच्या शेवटी कधी कधी टीम late बसते. काही जण शांत संगीत लावून काम करतात. काहीजण एकमेकांना छोट्या छोट्या गोष्टींमध्ये मदत करतात. आणि अशावेळी टीमचं खरं रूप दिसतं – कोणतीही डेडलाईन मोठी नसते, जर माणसं एकत्र येऊन काम करत असतील.
ताण हा कधी कधी हसवतोही. प्रोजेक्टच्या शेवटच्या दिवशी तुम्हाला अशा गोष्टी दिसतात ज्याचं अस्तित्व तुम्हाला कधी जाणवलेलं नव्हतं. तुम्ही एखादी फाईल सेव करून विसरता आणि अचानक पूर्ण सिस्टीम अपडेट मागते. कुणीतरी आपलं काम कॉपी-पेस्ट करताना चुकीची फाईल delete करतो. तर कुणी अंदाजाने कोड लिहून टाकतो आणि म्हणतो, “सध्या हे चालू दे, उद्या बघू.”
डेडलाईन पूर्ण झाल्यावर मात्र ऑफिसमध्ये एक वेगळीच हवा वाहते. टीमच्या चेहऱ्यावर सुटकेचं हसू दिसतं. थकलेले खांदे सैल होतात. कॉफीचा मग हातात घेताना तुम्हाला जाणवतं – हा प्रोजेक्ट तुम्हाला थकवून गेलाच, पण खूप काही शिकवूनही गेला. काम पूर्ण झाल्यावर boss म्हणतो, “गुड जॉब, टीम!” आणि त्या चार शब्दांचा अर्थ कामाच्या मेहनतीइतकाच मोठा वाटतो.
त्या क्षणी जाणवतं – ताण हा अपरिहार्य आहे, पण आपण त्याचं ओझं नाही.
तो आपल्याला घडवतो, तीक्ष्ण करतो, आणि आयुष्याच्या पुढच्या टप्प्यांसाठी मजबूत बनवतो.
आणि हो… डेडलाईन नंतरची कॉफी?
ती नेहमीच सर्वात गोड लागते.