Rama

वर्षं सरली होती.समाज बदलला होता.लोकांच्या ओठांवर आता एक नाव होतं – “डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर.”त्यांच्या विचारांनी जग हलवलं, समाजाला दिशा दिली, आणि नव्या पहाटेचं दार उघडलं.पण त्या इतिहासाच्या पानांमागे एक ओळ नेहमी शांतपणे झळकत राहिली – “रमा.” ती ओळ थरथरली नाही, ती तक्रारली नाही,ती फक्त अस्तित्वाच्या मागच्या बाजूला उभी राहून प्रकाशाला अर्थ देत राहिली.जगाला तिचं नाव […]

घरात संध्याकाळ उतरली होती.आकाशात नारिंगी रंग साचला होता, आणि त्या प्रकाशात रमाचा चेहरा जणू शांततेचा आरसा झाला होता.तिचं शरीर आता अत्यंत अशक्त झालं होतं, पण तिचे डोळे अजूनही जिवंत होते.त्या डोळ्यांत काहीतरी दैवी स्थैर्य होतं, जणू ती जगाच्या वेदनांवर मात करून अंतर्मनात पोचली होती. बाबासाहेब तिच्या शेजारी बसले होते.त्यांच्या हातात पाणी, दुसऱ्या हातात अश्रू लपवलेले.ते

हिवाळ्याची थंड हवा झोपडीत शिरत होती.बाहेर लोकांच्या घोषणा, आंदोलनांचे आवाज, विचारांच्या सभा, आणि बदलाची धावपळ सुरू होती;पण त्या सगळ्या गोंगाटाच्या बाहेर, रमा मात्र एका कोपऱ्यात शांतपणे पडलेली होती. तिचं शरीर आता थकलं होतं.हातांच्या शिरा दिसू लागल्या होत्या, चेहऱ्यावरची चमक कमी झाली होती, पण डोळ्यांतलं तेज अजून तसंच होतं.जणू तिच्या डोळ्यांमध्ये अजूनही त्या दिव्याची ज्योत झळकत

वेळ पुढे सरकत होता.देशात बदल घडत होते, समाज जागा होत होता, आवाज उठत होते, मोर्चे निघत होते.डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आता एका विचाराचे केंद्र बनले होते.त्यांचे शब्द लोकांच्या तोंडून गात होते, त्यांचे विचार क्रांतीसारखे पसरत होते. पण त्या सगळ्या घोषणांच्या गडगडाटामागे, शांततेत उभी होती एक स्त्री – रमा.ती त्याच्या प्रत्येक यशाची साक्षी होती, पण कुठेही तिचं

रात्रीचा अंधार झोपडीत हळूहळू शिरत होता.त्या लहानशा घरात फक्त एकच दिवा उजळलेला होता, आणि त्या दिव्याच्या प्रकाशात बसलेली होती रमा – चेहऱ्यावर शांतता, पण डोळ्यांत थकवा.भिंतींवर ओल, जमिनीवर थंड माती, पण तिच्या हृदयात एक न विझणारा दीप अजूनही जळत होता. ती देवासमोर हात जोडून म्हणाली,“देवा, मला काही मागायचं नाही, फक्त माझ्या नवऱ्याचं स्वप्न पूर्ण होऊ

घरात मुलांच्या हसण्याचा गोंगाट होता.कधी यशवंत “आई, बघ ना!” म्हणत धावत येई,तर लहान गंगाधर मागे त्याच्या कपड्याचा कोपरा धरून रडत असे.रमाबाई हसत म्हणायची,“दोघं माझ्या डोळ्यांचं पाणी आहात, एक ओठांवरचं हसू, आणि दुसरा मनातला श्वास.” त्या छोट्या झोपडीत आता घरपण वसलेलं होतं.भीमराव बाहेरच्या जगाशी लढत होते,आणि रमा घराच्या चार भिंतीतून त्या जगाला आधार देत होती.ती देवासमोर

गावात पुन्हा हालचाल सुरू झाली होती. लोक म्हणत होते,“भीमराव परतले, डॉक्टर झाले!”पण त्या गोंधळाच्या मागे शांतपणे उभी होती एक स्त्री – रमाबाई.जिच्या प्रार्थनांनी, अश्रूंनी आणि सहनशीलतेने त्या यशाचा पाया रचला होता.लोक तिच्याकडे बघत होते, पण तिचं अस्तित्व अजूनही लोकांच्या शब्दांच्या पलीकडे होतं. भीमराव घरी परतले होते, पण आता त्यांचं जग वेगळं झालं होतं.त्यांच्या हातात पुस्तके

रेल्वेच्या शिट्टीचा आवाज दूरवरून ऐकू येत होता. धुक्याने भरलेल्या त्या सकाळी स्टेशनवर एक स्त्री उभी होती, रमा. तिच्या हातात लहानसा बंडल, आणि डोळ्यांत समुद्रासारखी भरती-ओहोटी. गाडी सुटत होती, आणि त्यात बसलेले होते, तिचे भीमराव. परदेशात शिक्षणासाठी निघालेलं ते स्वप्न आता तिच्या आयुष्याची कसोटी ठरणार होतं. “पत्रं लिहीन,” असं म्हणत भीमरावांनी तिच्या डोळ्यांत पाहिलं.रमा काही बोलली

गावात लग्नाचं वातावरण होतं, पण त्या वातावरणात रमाच्या मनात गोंधळ होता. वय लहान, स्वप्नं मोठी. तिचं मन अजूनही आईच्या कुशीतल्या मायेच्या उबेत होतं, पण नियतीनं तिच्या हातात नव्या आयुष्याची दोरी दिली होती. रमाचा विवाह एका तरुणाशी ठरला होता, त्याचा नाव होत भीमराव, वाचनात रमलेला, शांत स्वभावाचा, पण डोळ्यांत आग असलेला मुलगा. समाजाच्या प्रथेनुसार, दोघांनाही एकमेकांविषयी

पावसाच्या धारांनी ओलसर झालेल्या कोकणातल्या मातीतून एक छोटीशी पाऊलवाट वनंद गावाच्या पलीकडे जात होती. त्या वाटेवर चालत होती एक चिमुकली मुलगी, रमा. तिच्या अंगावर साधं मळकट कपडं, पायात चप्पल नाही, पण चेहऱ्यावर एक निरागस तेज. त्या तेजात काहीतरी वेगळं होतं, गरिबीच्या सावल्या असूनही एक हट्टी आशा झळकत होती. त्या काळात, अस्पृश्य समाजात जन्म घेणं म्हणजे