पंख

सकाळचा सूर्य गावाच्या टेकडीवरून हळूहळू वर येत होता.हवेतील मंद गारवा, पक्ष्यांचा किलबिलाट आणि अंगणातल्या झेंडूच्या फुलांचा सुगंधआजचा दिवस वेगळा होता. गावाच्या शाळेच्या मैदानात एक कार्यक्रम होता “स्त्रीशक्ती मेळावा”.मंचावर सजावट होती, रंगीबेरंगी फुले, आणि भिंतीवर एक मोठं फलक झळकत होतं “पंख – ती उडतेय!” मंचाच्या पहिल्या रांगेत बसल्या होत्या सायली, मीनाक्षी, आरती, देवयानी, कविता, राधा, शीतल, […]

सीमा गावातली साधी स्त्री होती – साडी नेसलेली, डोक्यावर पदर, आणि हातात जुनी पिशवी.ती रोज गावभर फिरायची – कुणाच्या घरी पाणी आणणं, कुणाच्या मुलीचं फॉर्म भरायला मदत करणं, कुणाला आजारात औषध द्यायला जाणं.सगळे तिला “सीमा ताई” म्हणायचे. पण सगळ्यांना माहीत नव्हतं की या ताईच्या मनात वादळ आहे. एकदा गावातल्या मुलीला शिक्षण थांबवावं लागलं – घरच्यांना

तनुजाच्या बोटांवर नेहमी रंग लागलेले असायचे.कधी निळा, कधी लाल, कधी पिवळा.लोक म्हणायचे, “अगं, तू चित्र रंगवतेस की जग रंगवतेस?”ती हसत म्हणायची,“मी माझं जग रंगवते – रोज नव्या छटांनी.” लहानपणापासून तिला चित्रकलेचं आकर्षण होतं.पण समाजातल्या लोकांना वाटायचं, “हे सगळं छंदापुरतं बरं.”वडील म्हणायचे, “कलेत पोट भरत नाही ग.”पण तनुजाला ठाऊक होतं, कलेशिवाय तिचं मन जिवंत राहणार नाही.

सविता एक शांत, सोज्वळ स्त्री होती.तिचं लग्न झालं तेव्हा ती फक्त बावीस वर्षांची होती.सगळ्यांना वाटलं “सुंदर मुलगी, चांगलं घर, सुखी संसार.”पण संसार सुखाचा नव्हता, तो हळूहळू जखमीत बदलत गेला. पतीचं वागणं, घरच्यांचा तिरस्कार, आणि नात्यातली ओढ संपलेली.सविता दररोज तुटत होती, पण कोणालाच दिसत नव्हतं.ती स्वतःलाच विचारायची“मी इतकी चुकीची का आहे?” एका दिवशी परिस्थितीचं वादळ आलंच.ती

रीमा आरशासमोर उभी होती.आरशात दिसत होतं, गोल चेहरा, गालावर थोडं चरबीचं थर, आणि समाजाने लावलेल्या “परिपूर्णतेच्या” मापदंडात न बसणारं शरीर.ती स्वतःकडे पाहून दीर्घ श्वास घेत म्हणाली“मी एवढी वाईट दिसते का खरंच?” कॉलेजमध्ये असताना रीमाला नेहमी चिडवलं जायचं.“अगं, तू डाएट का करत नाहीस?”“तू मॉडेल बनणार होतीस ना?”तिचं हसू हळूहळू कमी झालं, आत्मविश्वास कुठेतरी हरवला. ती स्वतःला

माया सकाळी पाच वाजताच उठते.एका हातात झाडू, दुसऱ्या हातात चहा.घरात मुलं अजून झोपलेली, नवरा पेपर वाचत बसलेला.ती सगळं व्यवस्थित करते नाश्ता, डबा, कपडे, स्वच्छता. आणि मग आठ वाजता, ती साडी घट्ट खोचते आणि बाहेर पडते बस पकडायला. कारण त्या साडीच्या घड्यांमध्ये केवळ परंपरा नाही,तर संघर्ष आणि जबाबदारीचा इतिहास दडलेला आहे. माया एका खासगी बँकेत काम

अनुराधा लहानपणापासूनच आकाशाकडे बघायची.इतर मुलं पतंग उडवायची, आणि ती त्या पतंगामागे उडणाऱ्या चंद्राकडे पाहत विचारायची“मी पण तिथे जाऊ शकते का?” तिच्या आईला तिचं हे स्वप्न ऐकून हसू यायचं.“अगं चंद्रावर मुली जात नाहीत,” आई म्हणायची.“का नाही जात?” अनुराधा बालिश रागात विचारायची.“कारण समाजाने अजून विचारच केला नाही,” आई शांतपणे उत्तर द्यायची. पण अनुराधाने ठरवलं होतं“समाज विचार करेल,

निशा शहरातल्या एका छोट्या वस्तीत राहत होती.घर साधं, पण मन मोठं.पण त्या मनात भीती होती – ती भीती, जी वर्षानुवर्षं तिला गप्प ठेवत होती. लग्नाच्या पहिल्याच वर्षी तिचं आयुष्य बदललं.पतीचा राग, घरातला तणाव, आणि रोजचं मानसिक, कधी कधी शारीरिक, अत्याचार.सुरुवातीला तिला वाटायचं – “मी सहन केलं तर सगळं ठीक होईल.”पण नाही झालं.प्रत्येक दिवस तिच्या आत्म्याला

शीतल सकाळी शेताच्या पायवाटेने चालत होती.तिच्या डोळ्यांत तेज होतं – स्वप्नांचं.ती नुकतीच दहावीची परीक्षा उत्तीर्ण झाली होती, आणि तिचं एकच ध्येय होतं “शहरात जाऊन पुढं शिकायचं.” पण त्या दिवशी घरी गेल्यावर तिच्या स्वप्नाला लग्नाची बातमी मिळाली. आई म्हणाली, “शीतल, तुझं लग्न ठरलं गं. मुलगा छान आहे, कामधंदा करतो.”शीतल थिजली.“आई… मी अजून शिकायचं ठरवलंय ना?” आईच्या

राधा एका छोट्या शहरात शिक्षिका होती.तिचं आयुष्य नेहमी सरळ आणि नियोजनबद्ध चालायचं – सकाळी शाळा, दुपारी घरातलं काम, संध्याकाळी थोडा वेळ स्वतःसाठी.ती तिच्या विद्यार्थ्यांना नेहमी सांगायची – “स्वप्नं मोठी पाहा, कारण छोटं आयुष्य आहे.” पण तिच्या स्वतःच्या स्वप्नांना मात्र कुणी जागा दिली नव्हती. तिचं लग्न झालं तेव्हा ती फक्त २५ वर्षांची होती.पती, सुशिक्षित पण अहंकारी.