अध्याय १: अपेक्षा नावाचं प्राणी!

कधी विचार केलात का – अपेक्षा हे खरं तर प्राणीच आहेत!
हो हो, अगदी खरं सांगतो.
ते तुम्हाला दिसत नाहीत, पण सतत तुमच्या आजूबाजूला फिरत असतात.
कधी चुपचाप मनात बसतात, कधी अचानक बाहेर येऊन म्हणतात
“अरे, मला विसरलात का?”

अपेक्षा म्हणजे पाळीव प्राणी नाहीत, पण आपण त्यांना रोज खाऊ घालतो.
‘त्याने फोन केला नाही’,
‘तिने “थँक यू” म्हणालं नाही’,
‘बॉसने कौतुक केलं नाही’,
‘मित्राने माझ्या फोटोला लाईक दिला नाही’…
अशा सगळ्या छोट्या गोष्टी म्हणजे अपेक्षांचं ब्रेकफास्ट, लंच आणि डिनर!

या प्राण्याचं एक खास वैशिष्ट्य असतं
हे तुम्ही जितकं वाढवता, तितकं ते पॉटी करतं… मनावर!
आणि त्याची साफसफाई करायला “शांती” नावाचा डस्टबिन लागतो.

अपेक्षा – सर्वज्ञ, सर्वत्र, सर्वकाळ!

अपेक्षा म्हणजे फक्त नात्यांत नाही
त्या तुम्ही जिथे आहात, तिथे आहेत.
ऑफिसमध्ये, घरात, बसमध्ये, स्वप्नांमध्ये – अगदी WhatsApp स्टेटसवरसुद्धा!
कधी तुम्ही स्वतःकडून अपेक्षा ठेवता,
कधी जगाकडून,
आणि गंमत म्हणजे – जगालाही तुमच्याकडून अपेक्षा असतात.

म्हणजे हा एकदम mutual fund सारखा मामला आहे
“Risk”(रिस्क) दोघांचाच, “profit” कुणाचाच नाही!

अपेक्षा म्हणजे गोड पण धोकादायक!

काही लोक म्हणतात, “अपेक्षा ठेवल्या की प्रेम टिकतं.”
हो, पण जास्त ठेवल्या की रक्तदाबही टिकत नाही!
अपेक्षा म्हणजे गुलाबासारखी
छान दिसते, सुगंध देते, पण काटे तिच्या सोबतच असतात.
त्या काट्यांची टोचणं म्हणजे – “त्याने माझ्याकडे लक्ष दिलं नाही”, “तीने माझं ऐकलं नाही”…
आणि मग मनात सुरू होतो silent movie of disappointment!

अपेक्षा कशा जन्म घेतात?

साधं आहे
जेव्हा आपण कोणावर आपलं मन ठेवतो, तेव्हा त्या मनासोबत एक छोटं “terms & conditions apply” होतं.
त्याचं नाव – अपेक्षा.

उदाहरणार्थ:
तुम्ही एखाद्याला मदत केली,
आणि मनात कुठेतरी छोटंसं विचार आलं – “तो मला धन्यवाद म्हणेल”.
हा विचार म्हणजे अपेक्षेचा पहिला श्वास.
आणि तो ‘थँक यू’ आला नाही की अपेक्षा नाराज!
तेवढ्यात तुमचं मन म्हणतं – “पहा, लोक किती बदलले आहेत!”
(हो, पण आपण मात्र बदलत नाही ना)

अपेक्षा म्हणजे संवादाचा substitute

कधी लक्षात आलं का
अपेक्षा म्हणजे unspoken communication!
आपण बोलत नाही, पण मनात ठरवतो
“त्याला समजायला हवं होतं.”
पण बिचाऱ्याला सांगितलं कुठं?
आपण न सांगितलेल्या गोष्टींचा राग दुसऱ्यावर काढतो,
आणि मग म्हणतो – “तो sensitive नाही!”

खरं तर, sensitivity दोघांमध्ये असायला हवी
एक बोलण्यात, आणि दुसरी ऐकण्यात.

अपेक्षा कमी करणं म्हणजे शांतता वाढवणं

आता एक प्रश्न
अपेक्षा पूर्ण झाल्या की आपल्याला आनंद होतो,
पण त्या पूर्ण न झाल्या की दुःख का होतं?
कारण आपण त्या “गरज” समजून बसतो.
अपेक्षा गरज नाही, ती choice आहे.

थोड्या कमी केल्या, तर मन हलकं होतं,
थोड्या जास्त ठेवल्या, तर डोकं जड होतं.
आणि हाच ताळमेळ जमत नाही म्हणून आपण म्हणतो –
“मन दुःखी झालंय…”

खरं तर मन दुःखी होत नाही,
ते फक्त अपेक्षांनी भरलेलं असतं.

एक छोटा प्रयोग करून पाहा!

एक दिवस प्रयत्न करा
कोणाकडून काहीही अपेक्षा न ठेवता जगायचा.
फक्त एक दिवस!
ना “तो फोन करेल”,
ना “ती लक्ष देईल”,
ना “बॉस कौतुक करेल.”
पाहा,
किती शांत वाटतंय, आणि किती हसता येतंय!

त्या दिवशी लक्षात येईल
अपेक्षा सोडणं म्हणजे लोकांना सोडणं नाही,
तर स्वतःला थोडं मुक्त करणं आहे.

शेवटचं थोडं हास्य आणि सत्य

अपेक्षा हा असा प्राणी आहे
जो तुम्ही खाऊ घातलात तर वाढतो,
पण तुम्ही दुर्लक्ष केलंत तर हळूहळू गायब होतो.
तो पूर्णपणे मरत नाही, पण माणूस मात्र जिवंत वाटतो.

मग तुम्ही ठरवा
तुमच्या मनात “अपेक्षा नावाचं प्राणी” ठेवा,
पण त्याला पट्ट्या घालून ठेवा!